تنها مؤلفهایی که میتواند صنعت ایران را از بنبست بازدهی و سودآوری نجات دهد، کیفیت محصولات تولیدی است. با بکارگیری ابزارآلات اندازهگیری دقیق دیجیتال و بروز در فرآیندهای تولید میتوان کیفیت محصولات را افزایش داد، که در این مطلب به طور مفصل به آن میپردازیم.
تولید یک محصول با کیفیت صنعتی را میتوان به دو بخش اصلی مواد اولیه و فرآیندهای تولید خلاصه و دستهبندی کرد. درباره مواد اولیه که تکلیف کاملاً مشخص است و به سادگی میتوان تشخیص داد که مواد اولیه با کیفیت یا برعکس به طور مستقیم در نتیجه نهایی و کیفیت محصول تاثیرگذار است. اما این فرآیندهای تولید است که میتواند فریبنده باشد و کم توجهی به کوچکترین جزئیات این بخش میتواند کیفیت محصول نهایی را کاهش، و به همان ترتیب میزان ضایعات و مرجوعی تولید را افزایش دهد.
در تحقیقی که در سال ۲۰۲۲ در برزیل انجام شد، یکی از راهکارهای مهم در ارتقاء سطح کیفیت محصولْ استفاده از ابزارهای اندازهگیری دقیق دیجیتال در فرآیند تولید است. به طور معمول در فرآیندهای تولیدی که از ابزارهای اندازهگیری مدرن و پیشرفته در زمان تولید استفاده میکنند در مقایسه با خطوط تولیدی که از ابزارهای آنالوگ یا قدیمیتر استفاده میکنند تفاوت معناداری در میزان تلفات خط تولید و ضایعات مشاهده میشود. و استفاده از ابزارهای اندازهگیری دیجیتالی که امکان اندازهگیری پیوسته را ممکن میکنند به همان نسبت در افزایش کیفیت محصول و کاهش میزان ضایعات تاثیرگذار است.
انواع ابزار اندازهگیری دقیق دیجیتال
وقتی صحبت از ابزار اندازهگیری دیجیتال میشود ناخودآگاه اولین ابزارهایی که به خاطر میآیند کولیس دیجیتال، میکرومتر دیجیتال، ساعت اندیکاتور دیجیتال و دیگر ابزارهای اندازهگیری دقیقی است که تا پیش از این در مدلهای ورنیه یا ساعتی تولید میشدهاند و با پیشرفت تکنولوژی مدلهای دیجیتال نیز به بازار معرفی شده است. هرچند این ذهنیت و تصور درباره ابزارهای اندازهگیری دقیق دیجیتال اشتباه نیست و کاملاً درسته اما باید بدانیم که تصویر کاملی نیست و صرفاً به دلیل در دسترس بودن ابزارهای اندازهگیری دستی و معمول بودن این ابزارها است که به طور معمول اندازهگیریهای دقیق تقریبا در تمام مشاغل با همین ابزارهای اندازهگیری انجام میشود.
اگر بخواهیم یک تاریخچه کوتاه درباره کولیس، میکرومتر، ساعت اندیکاتور و دیگر ابزارهای اندازهگیری دستی ذکر کنیم، باید گفت: تولد این ابزارها به بیش از صد سال پیش باز میگردد و در واقع ابزارهای جدیدی نیستند. تا این حد که کولیس و میکرومتری که به شکل امروزی در اختیار داریم به حدود ۱۰۰ تا 2۰۰ سال پیش بازمیگردد و در طی این قرنها و دههها تغییرات چندانی نکرده اند و صرفا دقت و ظرافت و برخی مکانیزمهای کارکرد این ابزارها مانند بهبود در عملکرد جغجغه هد میکرومتر یا مقاومت بدنه میکرومتر نسبت به تغییرات دمایی یا نوع فک کارباید در کولیس و میکرومتر و ... تغییر کرده و یا نوع نمایش اندازه در مدلهای دیجیتال، جایگزین ورنیه شده است. اما در کل این ابزارهای اندازهگیری دقیق در طی دههها به همان شکل سابق باقی مانده است.
تولیدات صنعتی امروز هیچ ارتباطی از نظر کیفیت ساخت و ظرافت تولید با محصولات صد سال پیش یا حتی ۳۰ سال پیش ندارند و همین موضوع درباره ابزارهای اندازهگیری و ساخت و تولید این محصولات هم صدق میکند. با این وجود وقتی محصولات تولیدی جدید نسبت به گذشته پیشرفتهای بسیار زیادی کرده است پس نمیتوان از همان ابزارهای گذشته برای تولیدات امروز استفاده کرد و مخصوصاً اگر این ابزارها، ابزارهای اندازهگیری دقیق مانند کولیس و میکرومتر و ... باشد.
توضیحاتی که بیان شد به این معنی نیست که در دنیای امروز به طور کلی کولیس و میکرومتر و دیگر ابزارهای اندازهگیری دقیق مانند بورگیج، میکرومتر سه فک، انواع عمق سنج ها، ارتفاع سنج ها، ساعت اندیکاتور یا انواع گیجها و شابلونها و ... هیچ کاربردی ندارند و باید به طور کلی کنار گذاشته شوند.
بلکه به این معنی است که اکتفای کامل به این ابزارهای ساده، تولیدات صنعتی را محدود کرده و امکان رشد کیفیت از طریق تولید دقیق را از صنعت دریغ میکند.
تکنولوژی های مدرن در اندازهگیری دقیق
با نگاهی به تولیدات انبوه امروزی در خواهیم یافت که کوچک شدن وسایل روزمره یا پیچیدهتر شدن کارکردهای آنها در حجم و اندازههای بسیار کوچکتر نسبت به گذشته، نیاز به ابزارهای مدرن برای اندازهگیری دارد. شاید بتوان گفت که برخی از محصولات نسبت به گذشته از نظر حجم و اندازه تفاوت چندانی نکردهاند و حتی شاید از نظر ابعاد و حجم بزرگتر هم شدهاند و نیازی به اندازهگیریهای بسیار ریز و خیلی دقیق نداشته باشند. مانند لوازم خانگی، خودروها یا ابزارآلات صنعتی. که تصادفاً صنایع ایران نیز به این سمت تولید این محصولات کشیده شده و بیشتر سرمایهگذاریها در بخش تولید، به تولید این محصولات اختصاص یافته است. اما موضوعی که نادیده گرفته شده این است که اگر در حجم و اندازه برخی از محصولات تفاوتی ایجاد نشده به این معنی نیست که کماکان میتوان با همان جزئیات گذشته این محصولات را تولید کرد. ظرافتها و جزئیات فناورانهایی که در تولید این محصولات بکار میرود، میتواند مانند محصولاتی چون گوشی تلفن همراه یا ساعتهای هوشمند کار تولید آنها را پیچیده کند و یا دیگر مانند گذشته این محصولات با زمختی تولید نمیشوند و قطعات متحرک و کارکردی آنها به چنان ظرافتی رسیده که علاوه بر زیبایی، کارکرد این محصولات را نیز بهبود بخشیده است. حالا تصور کنید محصولاتی مانند گوشی موبایل، ساعتهای هوشمند یا حتی ساعتهای مکانیکی قدیمی، رایانهها و انواع و اقسام لوازم خانگی هوشمند که در حال جایگزین شدن با لوازم خانگی قدیمی هستند، از نظر میزان دقت و ظرافت در تولیدْ چقدر نیاز به ابزارهای پیشرفته مدرن دارند. قابل تصور است که برای تولید ساعت هوشمند یا گوشی موبایل یا هر وسیله هوشمندی که امروزه در زندگی ما به طور روزانه استفاده میشود و از ملزومات زندگی امروز هستند را میتوان با میکرومتر یا کولیسهای معمول اندازهگیری کرد؟ یا اصولا اندازهگیری این محصولات در زمان تولید با این تجهیزات قابل انجام است یا خیر؟
ابزارهای اندازهگیری دقیق پیشرفته قابل دسترس
بهتر است پیش از شروع این بخش به نکات مهمی درباره ابزارهای اندازهگیری کلاسیک بپردازیم و سپس درباره ابزارهای اندازهگیری دقیق پیشرفته امروزی صحبت کنیم. همانطور که میدانید یکی از الزامات در استفاده از هر نوع ابزار اندازهگیری کالیبره بودن ابزار است. ابزارهای اندازهگیری به مرور زمان در اثر شرایط محیطی و کارکرد ممکن است از دقت اولیه آنها کاسته شود به همین دلیل نیاز به تست کالیبراسیون دورهایی دارند. البته لزوماً همه آنها از کالیبره خارج نمیشوند ولی مهم است که همیشه مطمئن باشیم ابزار اندازهگیری، دقیق و کالیبره است. در این میان هرچقدر کیفیت ساخت ابزار بیشتر باشد مدت زمانی که بر اثر فشار کار و شرایط محیطی دقت خود را حفظ کرده و کالیبره باقی بماند نیز بیشتر است. فرض کنید اگر یک کولیس میتوتویو یا میکرومتر میتوتویو در شرایط مناسبی نگهداری شود و به درستی بکار گرفته شود و از ضربه و آلودگیهای شدید محافظت شود، سالها دقت خود را حفظ کرده و در دقیقترین حالت خود باقی مانده و حتی نیازی به کالیبراسیون نداشته باشد. به همین ترتیب برندهای ردههای بعدی مانند کولیس اینسایز یا میکرومتر اینسایز، کولیس داسکوا یا میکرومتر داسکوا در همان شرایط کاری و محیطی در مدت زمان کوتاهتری از کالیبره خارج شده و نیاز به کالیبراسیون پیدا میکند. پس یکی دیگر از عوامل مهم در انتخاب نوع ابزار دقیق، برند آن است.
در سالهای اخیر به دلیل کاهش قدرت پول داخلی و افزایش قیمت محصولات وارداتی، برخی از بزرگترین شرکتهای مصرف کننده تخصصی ابزار اندازهگیری که دههها و سالها مصرفکننده ابزارآلات میتوتویو بودهاند اکنون نه تنها ابزارهای خود را ارتقاء نداده و به سمت استفاده از ابزارهای دیجیتال نرفتهاند بلکه به سمت استفاده از برندهای رده پایینتر از میتوتویو مانند اینسایز یا داسکوا رفتهاند. هرچند برندهای ابزارآلات دقیق اینسایز یا داسکوا نیز در سطح جهانی از جایگاه بسیار خوبی برخوردار هستند و میتوان گفت در میان ۵ یا ۶ برند برتر جهان هستند اما میزان اهمیت ابزار اندازهگیری در صنایع زیرساخت و صنایع مادر مانند صنایع پتروشیمی یا صنایع تولیدی به قدری زیاد است که نمیتوان به راحتی از کنار آن رد شد و به دلیل هزینههای بالا در سرمایهگذاری در ابزار اندازهگیری با کیفیت، کیفیت تولید را کاهش داد. به هرحال میدانیم که ابزار دقیق و دقت در تولید به طور مستقیم در کیفیت نهایی تاثیرگذار است. البته در این مورد تغییر برند ابزار دقیق مانند تغییر کولیس میتوتویو به کولیس اینسایز یا ساعت اندیکاتور اینسایز یا بور گیج اینسایز و ... از نظر تغییر کیفیت چندان مشهود نخواهد بود بلکه هزینههای تولید را به دلیل نیاز به کالیبراسیون بیشتر و خارج شدن از کالیبراسیون سریعتر تحمیل خواهد کرد.
بنا به تجربه و گزارش مستقیم مشتریان، کاربران و مصرفکنندگان ابزارآلات اندازهگیری دقیق میتوتویو ژاپن مدت زمان کالیبره ماندن ابزارآلات میتوتویو مانند بور گیج میتوتویو، ساعت اندیکاتور میتوتویو، میکرومتر سه فک داخل سنج میتوتویو، ضخامت سنج، کولیس، میکرومتر و ... به طور چشمگیری با دیگر برندها متفاوت است و به طور میانگین حداقل ۵ برابر دیگر برندها در حالت کالیبراسیون باقی میمانند. این نشان از تفاوت در آلیاژهای بکار برده در ساخت این ابزارها و دقت تولید آنها است که با این اختلاف از دیگر برندهای مطرح در حوزه ابزار دقیق قرار میگیرد.
با این وجود بنا به تحقیقات و مطالعات انجام شده یکی از عوامل مهم در کاهش میزان ضایعات تولید و هزینههای پنهان و افزایش بهرهوری و کیفیت محصول نهایی استفاده از ابزارآلات اندازهگیری پیشرفتهتر است. به عنوان مثال در تحقیقی که در سال 2008 در شرکت راهکارهای تولید کارخانه پاناسونیک توسط Michael Cieslinski با عنوان Poor Metrology: The Hidden Cost ( اندازهگیری ضعیف: هزینه پنهان) انجام شده به وضوح نشان میدهد که وجود سیستمهای اندازهگیری دقیق پیشرفته چقدر میتواند در کاهش ضایعات و مرجوعی و بازگشت در کنترل کیفیت موثر باشد. البته این در صورتی است که کارخانه تولیدی سیستم کنترل کیفیت درستی وجود داشته باشد و با وجود معایب و ایراد در محصول آن را روانه بازار نکند.
در تحقیق دیگری که توسط Carlos Roberto H. Barbosa در سال ۲۰۲۲ در برزیل با عنوان Smart Manufacturing and Digitalization of Metrology: A Systematic Literature Review and a Research Agenda انجام شد نیز به هوشمندسازی و دیجیتال کردن سیستم اندازهگیری دقیق اشاره دارد که تاثیر آن روی تولید و کیفیت محصولات به طور مستقیم مشاهد میشود. اینها صرفاً نمونههای بسیار در دسترس و حتی شاید دمه دستی باشند که به اهمیت اندازهگیری دقیق و تجهیزات اندازهگیری در تولید تاکید دارند. از این دست تحقیقات و مقالات بسیار فراوان است که هریک از نظر علمی و صنعتی اهمیت بالایی دارند و در نشریات معتبر دنیا و توسط دانشمندان متخصص حوزههای صنعتی نگارش و تدوین شدهاند.
با نگاهی به کاتالوگ برندهای بزرگی چون میتوتویو ژاپن، اینسایز چین، داسکوا ایتالیا و کروپلین آلمان که در سایت تخصصی و معتبر ابزارهام موجود و قابل دانلود است، مشاهده میشود که بخش بزرگی از محصولات این برندها در سالهای اخیر به تجهیزات و دستگاههای اندازهگیری دقیق دیجیتالی، انواع سنسورهای قابل نصب روی دستگاههای تولید مانند ماشینآلات فلزکاری و CNC ها یا دستگاههای اندازهگیری مختصاتی یا همان CMMها و تجهیزات اندازهگیری لیزری و دهها دستهبندی دیگر در زمینه دستگاهها و تجهیزات اندازهگیری دقیقی که برای تولید امروزی طراحی شدهاند. در حالی که کارخانجات پیشرفته صنعتی داخل کشور کماکان در حال استفاده از ابزارهای اندازهگیری دستی هستند.
ابزار اندازهگیری دقیق پیشرفته را از کجا خریداری کنیم؟
سایت تخصصی میتوتویو ایران وارد کننده رسمی محصولات و ابزارآلات میتوتویو در ایران است. طبق گزارش میتوتویو ایران این شرکت امکان واردات کلیه محصولات و تجهیزات اندازهگیری میتوتویو را به داخل کشور دارد و میتواند کلیه آیتمها و کدهای محصولات میتوتویو که در آخرین کاتالوگ این برند موجود است را جهت استفاده شرکتهای داخلی، به طور رسمی و قانونی به کشور وارد کند و با کمترین زمان ممکن و کمترین هزینه در اختیار صنایع ایران قرار دهد. با این وجود جالب است بدانید که با وجود امکان بهرهمندی از جدیدترین تجهیزات اندازهگیری میتوتویو و امکان بهرهمندی از کارشناسان متخصص ابزار دقیق که جهت آموزش کار و نحوه استفاده از تجهیزات، همراه با محصول توسط میتوتویو ایران ارسال میگردد، شرکتهای صنعتی و زیرساختی کشور کماکان درخواست خرید ابزارآلات اندازهگیری دستی و کلاسیک را دارند و تعداد درخواستها و سفارشات تجهیزات مدرن و پیشرفته اندازهگیری هنوز محدود است.
یکی دیگر از مراجع معتبر در زمینه عرضه ابزارهای اندازهگیری دقیق که علاوه بر میتوتویو، دیگر برندهای معتبر همچون اینسایز، داسکوا، کروپلین، توهنیچی و ... را عرضه میکند، ابزارهام است. با نگاهی مختصر به تنوع محصولات سایت فروشگاه ابزارهام میتوان دریافت که به طور تخصصی فقط در محدوده ابزارهای اندازهگیری دقیق فعالیت میکنند و برندهایی که در این فروشگاه عرضه میگردند همگی جزو بهترینهای اندازهگیری در دنیا هستند. با این وجود کماکان محصولاتی را که در این سایت مشاهده میشوند عمدتاً ابزارآلات کلاسیک یا دستی اندازهگیری هستند. هرچند که به صورت سفارشی تجهیزات و ابزارآلات اندازهگیری دقیق پیشرفته و دیجیتال را نیز وارد میکنند، براحتی میتوان نتیجه گرفت که در صورتی که تقاضا برای تجهیزات پیشرفته و دیجیتال اندازهگیری وجود داشت مانند انواع کولیس و میکرومتر و ساعت اندیکاتور باید در وبسایتهای معتبر موجود بود و نیازی به ثبت سفارش جهت واردات این تجهیزات نبود.
راه کیفیت تنها راه نجات صنعت
با توجه به توضیحات مفصلی که در این رابطه ارائه شد یکی از روشنترین راهها برای برون رفت از مشکلات صنعت و بیکیفیت شدن محصولات صنعتی توجه به جزئیات تولید و کاهش هزینههای پنهان و البته کاهش ضایعات تولید و افزایش دقت تولید و بهرهوری است. در این میان طبق صدها تجربه و مقاله و تحقیق علمی یکی موثرترین راهکارها برای افزایش بهرهوری تولید و کاهش ضایعات تولید، استفاده بهینه و دائمی از ابزارآلات اندازهگیری دقیق پیشرفته است. اگر صنایعْ کمی بیشتر به بحث ابزار دقیق و تجیهزات اندازهگیری توجه کنند میتوانند تا حد زیادی از هزینههای پنهان خود را کاهش داده و بر روی بروزرسانی خطوط تولید خود و در نهایت بروزرسانی تجهیزات اندازهگیری خود سرمایهگذاری کنند. کاملاً صحیح است اگر بگوییم برای بهبود کیفیت محصولات و توانایی رقابت با محصولات خارجی باید در زمینه تجهیزات اندازهگیری سرمایهگذاری شده و با اتکا به فناوریهای روز دنیا اقدام به تولید کرد.
برای خرید ابزارآلات میتوتویو و دیگر برندهای معتبر مانند اینسایز، داسکوا، کروپلین و توهنیچی میتوانید به فروشگاههایی که در بالا به آنها اشاره شد مانند فروشگاه ابزارآلات اندازهگیری ابزارهام و فروشگاه میتوتویو ایران مراجعه نمایید و با اطمینان از عرضه محصولات اصلی و معتبر از مشاوره تخصصی کارشناسان این فروشگاهها نیز استفاده نمایید.
