مدل سازی BIM (Building Information Modeling) یکی از روش های نوین مدل سازی اطلاعات ساختمان یا مدل سازی اطلاعات ساختمان در صنعت ساخت وساز است که با ایجاد یک مدل دیجیتال هوشمند از ساختمان، امکان مدیریت بهتر اطلاعات، طراحی، اجرا و بهره برداری را فراهم می کند. برخلاف نقشه های دوبعدی سنتی که تنها می توانند اطلاعات مختلفی مانند BIM بیشتر بر نمایش هندسی اجزای ساختمان تمرکز دارند، مدل ابعاد، مصالح، مشخصات فنی، موقعیت تجهیزات، زمان بندی اجرا و حتی هزینه ها را در خود جای دهد.
ساختمان می تواند به کاهش خطاهای طراحی، شناسایی تداخلات بین رشته های مختلف، افزایش هماهنگی تیم اجرایی و کنترل بهتر پروژه کمک کند. با این حال، کیفیت مدل نهایی تا حد زیادی به تخصص تیمی بستگی دارد که خدمات BIM را ارائه می دهد. بنابراین انتخاب یک شرکت یا متخصص مناسب اهمیت زیادی دارد.
در این مقاله مهم ترین نکات برای انتخاب خدمات مدل سازی BIM ساختمان را بررسی می کنیم.
خدمات BIM ساختمان چیست؟
مدل سازی BIM فرآیندی برای ایجاد یک مدل دیجیتال سه بعدی و اطلاعات محور از یک ساختمان است. در این مدل، اجزای مختلف مانند دیوارها، ستون ها، تیرها، سقف ها، درها، پنجره ها، تجهیزات مکانیکی و تأسیسات الکتریکی به صورت دقیق تعریف می شوند.
خدمات BIM می تواند با توجه به نیاز پروژه شامل بخش های مختلفی باشد. برای مثال، برخی پروژه ها تنها به مدل سازی معماری نیاز دارند، در حالی که در پروژه های بزرگ تر، مدل های معماری، سازه، مکانیک و برق باید در کنار یکدیگر تهیه و هماهنگ شوند.
از جمله خدمات رایج در این حوزه می توان به مدل سازی معماری، مدل سازی سازه، مدل سازی تأسیسات مکانیکی و الکتریکی، تهیه مدل As-Built، هماهنگی بین رشته ها و Clash Detection اشاره کرد.
چرا انتخاب خدمات BIM مناسب اهمیت دارد؟
تنها یک تصویر سه بعدی زیبا از ساختمان نیست. این مدل قرار است در بخش های مختلف چرخه عمر پروژه مورد استفاده قرار بگیرد؛ بنابراین اگر اطلاعات موجود در آن ناقص یا اشتباه باشد، ممکن است مشکلاتی در مراحل بعدی ایجاد شود.
یک مدل استاندارد می تواند به تیم پروژه کمک کند تا پیش از شروع عملیات اجرایی، بسیاری از مشکلات را شناسایی کند. برای نمونه، امکان بررسی برخورد کانال های تأسیساتی با تیرها یا مسیر عبور لوله ها از سایر اجزای ساختمان وجود دارد.
در نتیجه، انتخاب تیم متخصص می تواند روی دقت مدل، هماهنگی پروژه، کاهش دوباره کاری و مدیریت هزینه و زمان تأثیر مستقیمی داشته باشد.
مهم ترین نکات برای انتخاب خدمات مدل سازی BIM ساختمان
1. سابقه و تجربه مجری را بررسی کنید
اولین معیار، سابقه فعالیت شرکت یا متخصص BIM است. بهتر است تنها به تعداد سال های فعالیت اکتفا نکنید و نمونه پروژه های انجام شده را نیز بررسی کنید.
پروژه های مسکونی، اداری، تجاری، صنعتی و بیمارستانی هرکدام پیچیدگی های خاص خود را دارند. بنابراین بهتر است تیمی را انتخاب کنید که تجربه اجرای پروژه هایی مشابه پروژه شما داشته باشد.
بررسی نمونه کارها کمک می کند کیفیت مدل سازی، میزان جزئیات و نحوه ارائه خروجی را بهتر ارزیابی کنید.
2. تخصص تیم در رشته های مختلف را در نظر بگیرید
مدل سازی BIM معمولاً تنها به معماری محدود نمی شود. در یک پروژه ساختمانی ممکن است مدل های معماری، سازه، مکانیک و برق نیاز باشند.
اگر پروژه شما به هماهنگی بین چند رشته نیاز دارد، بهتر است ارائه دهنده خدمات توانایی مدیریت و ترکیب مدل های مختلف را داشته باشد. وجود متخصصان هر رشته باعث می شود مدل نهایی از نظر فنی قابل اعتمادتر باشد.
3. نرم افزارهای مورد استفاده را بررسی کنید
یکی از نکات مهم هنگام انتخاب خدمات BIM، آشنایی تیم با نرم افزارهای تخصصی است. نرم افزار مورد استفاده باید متناسب با نیاز پروژه انتخاب شود.
برای مثال، Revit یکی از نرم افزارهای پرکاربرد در حوزه BIM است و برای مدل سازی معماری، سازه و تأسیسات مورد استفاده قرار می گیرد. در پروژه های پیچیده ممکن است نرم افزارهای دیگری نیز برای هماهنگی، مدیریت مدل یا بررسی تداخلات به کار گرفته شوند.
مهم تر از نام نرم افزار، تسلط واقعی تیم به ابزارهای مورد استفاده و توانایی تولید خروجی استاندارد است.
4. سطح جزئیات مدل یا LOD را مشخص کنید
تعیین LOD یا Level of Development یکی از مهم ترین موضوعات در قرارداد خدمات BIM است. LOD مشخص می کند مدل تا چه میزان جزئیات و اطلاعات را در اختیار پروژه قرار می دهد.
اگر سطح جزئیات از ابتدا مشخص نشود، ممکن است کارفرما و مجری برداشت متفاوتی از مدل نهایی داشته باشند.
برای مثال، مدلی که صرفاً برای ارائه تصویری و هماهنگی اولیه تهیه می شود، با مدلی که قرار است در مرحله اجرایی مورد استفاده قرار گیرد، یکسان نیست.
بنابراین قبل از شروع کار مشخص کنید مدل موردنظر برای چه مرحله ای از پروژه تهیه می شود و چه میزان جزئیات هندسی و اطلاعاتی باید داشته باشد.
5. امکان شناسایی تداخل بین اجزای مختلف ساختمان
یکی از مهم ترین مزایای BIM، امکان شناسایی تداخل بین اجزای مختلف ساختمان است. این موضوع به خصوص در پروژه هایی که تأسیسات مکانیکی و الکتریکی پیچیده دارند اهمیت زیادی دارد.
بهتر است در زمان انتخاب خدمات BIM مشخص شود آیا تیم موردنظر خدمات Clash Detection و هماهنگی بین رشته ها را نیز ارائه می کند یا خیر.
شناسایی یک تداخل در مدل دیجیتال معمولاً بسیار ساده تر و کم هزینه تر از کشف همان مشکل در زمان اجرای ساختمان است.
6. خروجی های موردنیاز را از ابتدا مشخص کنید
قبل از عقد قرارداد باید مشخص شود در پایان پروژه چه فایل ها و خروجی هایی تحویل داده خواهند شد.
این خروجی ها ممکن است شامل مدل سه بعدی، نقشه های استخراج شده از مدل، فایل های مربوط به رشته های مختلف، گزارش تداخلات و اطلاعات موردنیاز برای مراحل اجرایی یا بهره برداری باشند.
همچنین باید فرمت فایل ها و نحوه تحویل آن ها مشخص شود تا بعداً در استفاده از مدل با مشکل مواجه نشوید.
7. کیفیت و استاندارد مدل را بررسی کنید
یک مدل BIM حرفه ای باید ساختار منظم و استانداردی داشته باشد. نام گذاری عناصر، دسته بندی اجزا، اطلاعات مربوط به مصالح و تجهیزات و نحوه سازمان دهی مدل اهمیت زیادی دارد.
اگر مدل صرفاً از نظر ظاهری دقیق باشد اما اطلاعات آن ناقص یا نامنظم باشد، ارزش استفاده از آن در مراحل بعدی کاهش پیدا می کند.
بنابراین بهتر است پیش از انتخاب مجری، یک نمونه واقعی از مدل های قبلی او را بررسی کنید.
هزینه خدمات مدل سازی BIM ساختمان چقدر است؟
قیمت مدل سازی BIM عدد ثابتی نیست و به عوامل مختلفی وابسته است. متراژ ساختمان، پیچیدگی پروژه، تعداد رشته ها، سطح جزئیات، کیفیت نقشه های اولیه و نوع خروجی موردنیاز از مهم ترین عوامل تعیین کننده هزینه هستند.
برای مثال، مدل سازی یک ساختمان ساده مسکونی با مدل سازی یک بیمارستان یا ساختمان تجاری بزرگ از نظر حجم اطلاعات و میزان هماهنگی موردنیاز قابل مقایسه نیست.
همچنین اگر پروژه علاوه بر مدل سازی به Clash Detection، استخراج نقشه های اجرایی، تهیه اطلاعات و به روزرسانی مدل نیاز داشته باشد، هزینه خدمات افزایش پیدا می کند.
به همین دلیل بهتر است به جای انتخاب ارزان ترین پیشنهاد، قیمت را در کنار سطح خدمات و کیفیت خروجی ارزیابی کنید.
اشتباهات رایج هنگام انتخاب خدمات BIM
یکی از اشتباهات رایج، انتخاب مجری صرفاً بر اساس قیمت پایین است. کاهش هزینه در ابتدای پروژه اگر باعث تولید مدل بی کیفیت شود، ممکن است در مراحل بعدی هزینه های بیشتری ایجاد کند.
اشتباه دیگر، مشخص نکردن سطح جزئیات مدل است. همچنین برخی کارفرمایان تنها به ظاهر سه بعدی مدل توجه می کنند و اطلاعات فنی موجود در آن را نادیده می گیرند.
عدم تعیین فرمت خروجی، نبود برنامه مشخص برای اصلاحات و مشخص نبودن مسئولیت به روزرسانی مدل نیز از مشکلاتی است که بهتر است پیش از شروع همکاری برطرف شود.
چه سوالاتی از شرکت ارائه دهنده BIM بپرسیم؟
قبل از انتخاب مجری، می توانید چند سوال کلیدی مطرح کنید:
- مدل با چه نرم افزارهایی تهیه می شود؟
- سطح جزئیات یا LOD موردنظر چگونه تعیین می شود؟
- آیا مدل سازی معماری، سازه و تأسیسات به صورت هماهنگ انجام می شود؟
- آیا خدمات Clash Detection ارائه می شود؟
- زمان تقریبی تحویل مدل چقدر است؟
- مسئولیت به روزرسانی مدل در صورت تغییر نقشه ها با چه کسی خواهد بود؟
پاسخ دقیق به این پرسش ها می تواند از بسیاری از اختلافات در طول پروژه جلوگیری کند.
جمع بندی
انتخاب خدمات مدل سازی BIM ساختمان باید بر اساس مجموعه ای از معیارها انجام شود و صرفاً قیمت پایین نباید ملاک تصمیم گیری باشد. تجربه تیم، تخصص در رشته های مختلف، تسلط به نرم افزارهای BIM، سطح جزئیات مدل، توانایی شناسایی تداخلات، استاندارد بودن اطلاعات و کیفیت خروجی از مهم ترین مواردی هستند که باید بررسی شوند.
پیش از شروع همکاری نیز بهتر است نیازهای پروژه، نوع مدل، LOD، فرمت فایل ها، زمان بندی، تعداد اصلاحات و خروجی های نهایی به صورت دقیق مشخص شوند.
در نهایت، یک مدل BIM استاندارد می تواند فراتر از یک مدل سه بعدی ساده عمل کند و به ابزاری برای هماهنگی طراحی، کاهش خطا، کنترل بهتر اجرا و مدیریت اطلاعات ساختمان تبدیل شود. بنابراین انتخاب یک تیم متخصص و باتجربه، یکی از تصمیم های مهم برای استفاده مؤثر از ظرفیت های BIM در پروژه های ساختمانی است.
